Tìm hiểu về chi Đàn hương (Santalum) - Có bao nhiêu loài Đàn hương trên thế giới?
Đàn hương là một loài thực vật thuộc họ Santalaceae và chi Santalum đóng vai trò quan trọng trong thương mại và văn hóa trong nhiều quốc gia trên thế giới. Tinh dầu Đàn hương được chiết xuất từ lõi gỗ đã được sử dụng qua hàng thế kỷ trong ngành nước hoa, y học, các nghi lễ tâm linh tôn giáo, đặc biệt ở khu vực châu Á và Ả Rập trong hàng nghìn năm. Hãy cùng tìm hiểu về chi Đàn hương và một số loài Đàn hương phổ biến trên thế giới qua bài phân tích dưới đây!
Giới thiệu về chi Đàn hương trắng
Trên thế giới, có tổng cộng 19 loài Đàn hương thuộc chi Santalum. Tất cả các loài thuộc chi Đàn hương trắng đều là cây gỗ bán ký sinh, nghĩa là chúng hấp thụ một số chất dinh dưỡng từ cây ký chủ thông qua bộ rễ giác mút. Họ Đàn hương phân bố phổ biến ở khu vực vĩ độ 30°N và 40°S, từ Indonesia ở phía Tây đến đảo Juan Fernandez ở phía bắc và New Zealand ở phía Nam. Các loài này chủ yếu được tìm thấy ở Ấn Độ, Indonesia, Australia, Timor, Hawaii,...
Có 19 loài thuộc chi Đàn hương trên thế giới
Giá trị của gỗ Đàn hương nằm ở phần tâm gỗ quý giá, chứa đựng tinh dầu với hương thơm độc đáo, bền lâu và những đặc tính trị liệu tuyệt vời. Thành phần quyết định chất lượng của tinh dầu Đàn hương nằm ở hàm lượng Santalol. Tinh dầu càng giàu Santalol, thì giá trị của gỗ Đàn hương càng cao.
Tâm gỗ là phần quý giá nhất của Đàn hương
Đàn hương trắng Ấn Độ, với hàm lượng Santalol lên đến 70-90%, được xem là "vua" của các loài Đàn hương, sở hữu mùi hương ngọt ngào và khả năng lưu hương lâu dài, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của ngành công nghiệp nước hoa cao cấp đồng thời là loài Đàn hương duy nhất được sử dụng trong y học cổ truyền của Trung Quốc và Ayurveda. Chính vì những đặc tính ưu việt này mà gỗ Đàn hương trắng Ấn Độ luôn được săn lùng và có giá thành cao ngất ngưởng, có thể lên tới 300 USD/kg lõi gỗ.
Đàn hương trắng Ấn Độ được ví như "vàng xanh" của thế giới
Một số loài Đàn hương phổ biến trên thế giới
Có đến 19 loài Đàn hương được tìm thấy rải rác trên các khu vực trên thế giới, tuy nhiên không phải loài Đàn hương nào cũng có giá trị kinh tế cao và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Sau đây là một số loài Đàn hương phổ biến và được giao dịch chủ yếu trên thị trường hiện nay:
|
Loài Đàn hương |
Vùng phân bố |
Chất lượng gỗ |
Ứng dụng |
|---|---|---|---|
|
Santalum album (Đàn hương trắng Ấn Độ) |
|
|
|
|
Santalum spicatum (Gỗ Đàn hương trắng Úc) |
Có nguồn gốc từ vùng Tây Nam nước Úc - vùng cung cấp nguồn cung Đàn hương lớn nhất nhờ việc trồng và khai thác bền vững |
|
|
|
Santalum austrocaledonicum |
Có nguồn gốc từ New Caledonia và Vanuatu |
Chất lượng tinh dầu thay đổi tùy theo quần thể ở từng khu vực khác nhau, có một số loại tinh dầu chất lượng cao với chất lượng có thể so sánh với gỗ Đàn hương trắng Ấn Độ |
|
|
Santalum Yasi |
Có nguồn gốc từ Fiji, Niue và Tonga |
Lõi gỗ chất lượng rất tốt với tinh dầu chứa hàm lượng cao α-santalol (34–40%) và β-santalol (29–31%) |
|
|
Santalum paniculatum và Santalum ellipticum |
Có nguồn gốc từ Hawaii |
Tổng thể chất lượng tinh dầu khá tốt, với tỷ lệ khá cao - α-santalol (lên đến 40%) và β-santalol (lên đến 16%) |
Mỹ phẩm làm đẹp, nước hoa, nhang trong thờ cúng, thủ công mỹ nghệ |
Loài Santalum austrocaledonicum có chất lượng tinh dầu có thể so sánh với Đàn hương trắng Ấn Độ
Ngoài những loài Đàn hương được liệt kê ở trên, một số loài Đàn hương kém phổ biến hơn cũng đã từng đóng vai trò quan trọng trong lịch sử thương mại của gỗ Đàn hương trong quá khứ, bao gồm:
- Santalum macgregorii: Có nguồn gốc từ Papua New Guinea - một quốc gia ở châu Đại Dương. Lõi gỗ nhìn chung có cấu hình tinh dầu chất lượng thấp, ngoại trừ một số cây ở khu vực phía Tây.
- Santalum insulare: Có nguồn gốc từ French Polynesia và quần đảo Cook. Chất lượng tinh dầu nhìn chung được đánh giá đạt tiêu chuẩn.
- Santalum lanceolatum: Có nguồn gốc từ miền Bắc Úc. Lõi gỗ thường cho ra tinh dầu chất lượng thấp, ngoại trừ một số cây ở bán đảo Cape York, có cấu hình tinh dầu gần giống với gỗ Đàn hương Đông Ấn.
- Santalum leptocladum: Được xem là một quần thể phụ ở phía nam (vĩ độ trên 20°S) của S. lanceolatum
- Osyris lanceolata: Đây là một loại gỗ Đàn hương phân bố rộng rãi ở khắp miền nam, miền đông và miền bắc châu Phi, cũng như ở miền nam châu Âu và châu Á, từ Trung Quốc đến Ấn Độ và trên đảo Socotra, Yemen. Loài này có chất lượng tinh dầu thấp, với hàm lượng santalol thấp (<10%).
Đàn hương ở khu vực French Polynesia và quần đảo Cook
Ngoài các khu vực phân bố trên, Đàn hương ngày càng được du nhập vào nhiều quốc gia, đặc biệt tại khu vực châu Á như Malaysia, Thái Lan và Việt Nam, nhờ khí hậu nhiệt đới rất phù hợp cho sự phát triển của Đàn hương. Tại Việt Nam, kể từ năm 2014, đã có hơn 9000 hecta Đàn hương được trồng tại 54 tỉnh thành, dưới sự dẫn dắt của TS. Vũ Thoại – Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Nghiên cứu Cây Đàn hương và Thực vật Quý hiếm và cũng là người tiên phong đưa Đàn hương về Việt Nam. Với chu kỳ phát triển từ 12-15 năm, dự kiến giai đoạn 2030-2040 sẽ là thời điểm thị trường Đàn hương tại Việt Nam đạt đến độ sôi động nhất.
TS. Vũ Thoại là người đầu tiên mang cây Đàn hương về Việt Nam
Lời kết
Nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm từ Đàn hương, đặc biệt là tinh dầu và gỗ, đang không ngừng tăng cao mỗi năm. Dự báo trong tương lai, nhu cầu này có thể đạt tới 6.000 - 7.000 tấn/năm.
Trên đây là một số thông tin cơ bản giới thiệu về Đàn hương và sự khác biệt giữa các loài Đàn hương phổ biến trên thế giới. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về giá trị đa dạng của Đàn hương và những đóng góp quan trọng của nó trong đời sống con người, từ quá khứ, hiện tại đến cả tương lai.
